Đã hơn 2 tháng nay rồi tôi không viết một ký sự du lịch nào, chủ yếu là vì công việc quá bận rộn. Thế rồi chỉ trong một khoảnh khắc nhấm nháp ly capuccino và nghe những bài hát trữ tình của Laura Pausini, tôi chợt nhớ đến những kỷ niệm khó phai mờ trong chuyến đi phượt ở vùng Toscane. Nói tên cái vùng này chưa chắc tất cả mọi người biết đến. Nhưng nếu tôi nói đến thành phố Florence thì sao nhỉ? Cũng chưa chắc tất cả đã biết đến. Vậy thì bức tranh nàng Monalisa do Leonardo Da Vinci vẽ hay là đội bóng đá Fiorentina thì sao nhỉ? Hay là tháp nghiêng Pisa?
Lướt qua các diễn đàn phượt Việt Nam, tôi nhận thấy rằng đã có khá nhiều bạn đi quá giang qua vùng Toscane này, chủ yếu là đi lướt qua thành phố Florence hoặc ngắm tháp nghiêng Pisa một chút rồi phủi đít đi. Tính sơ bộ, chắc họ chỉ dành được khoảng 3 ngày là tối đa. Mặc dù biết rằng họ gặp hạn chế về thời gian (hiển nhiên rồi, 2 tuần mà chiến đến 6-7 quốc gia Châu Âu cơ mà), nhưng đối với cá nhân tôi, chỉ dành chừng ấy thời gian để thăm vùng Toscane là một sự bất công dành cho vùng này. Có lẽ, bởi vì phong cách du lịch của tôi khác người?
Đối với những ai yêu thích nước Ý và am hiểu quốc gia này, không khó để rút ra kết luận rằng cái nôi của nền văn hóa Ý được gói gọn trong 3 chân kiềng: vùng Toscane (với Florence là thủ phủ), vùng Lazio (với Roma là thủ phủ) và vùng Veneto (với Venice là thủ phủ). Nên nhớ rằng người Ý lấy hệ thống chữ viết và phát âm của vùng Toscane làm mốc chuẩn chứ không phải là thủ đô Roma. Cái nôi của dòng nghệ thuật phục hưng cũng từ vùng Toscane mà lan tỏa ra khắp Châu Âu. Và thêm một điều nữa, thói quen dùng dao dĩa trong bữa ăn của người Châu Âu cũng xuất phát từ vùng Toscane mà ra. Thế nào? Có khá nhiều điều mà bạn chưa biết về vùng này đúng không? Tôi dám chắc rằng nếu bạn đặt những câu hỏi này đến mấy đồng chí chỉ nán lại 3 ngày ở vùng Toscane thì 100% trong số họ cứng họng hết.
Tôi biết đến cái tên Toscane lần đầu tiên trong quá trình học đại cương khoa xã hội nhân văn trường đại học Franche-Comté (Pháp). Tôi còn nhớ mãi thời điểm đọc ngấu nghiến mấy cuốn sách lịch sử nghệ thuật Châu Âu thời phục hưng để thi cuối kỳ. Rồi sau đó, cái tên Toscane thi thoảng lại được tôi bắt gặp, lúc thì qua lời kể của những người bạn đã từng thăm nó, lúc thì do được nhắc đến qua một số bài hát tiếng Pháp. Và thế là ý định nung nấu một chuyến đi dài ngày dần dần được hình thành. Đối với những ai yêu thích du lịch trải nghiệm, vùng Toscane này có quá nhiều thứ để khám phá, từ nghệ thuật (kiến trúc, hội họa), đến lịch sử (rất nhiều di tích trung cổ được giữ nguyên vẹn), từ phong cảnh với những vườn nho trồng rượu rộng bạt ngàn đến những lễ hội văn hóa đặc trưng.
Quay trở lại với chuyến đi phượt của tôi, nó kéo dài 10 ngày, vào một mùa thu mát mẻ, một thời điểm quá tốt để đặt vé giá rẻ của hãng hàng không Ryanair bởi đó là mùa hạ điểm. Tất nhiên, đi 10 ngày đồng nghĩa với việc phải… bỏ vài tiết học. Đáng là bao nhiêu đâu, cũng chỉ là lằng nhằng mấy môn lý thuyết marketing hay management thôi mà. Như thường lệ, phong cách phượt của tôi vẫn theo công thức truyền thống: tiết kiệm tối đa vào những khoản nhưtransport và ngủ nghỉ nhưng lại chi khá rộng tay vào những khoản liên quan đến trải nghiệm như ăn uống, thăm quan, giao lưu.
Điểm đặt chân đầu tiên của tôi là thành phố Florence, nơi có đội bóng Fiorentina. Đừng hiểu lầm tôi nhé, tôi đề cập đến bóng đá chỉ là để các bạn dễ dàng có sự liên tưởng thôi. Chứ tôi không đến đây để thăm quan sân bóng đá hay phòng truyền thống của đội bóng này, tôi không hâm mộ Serie A đến thế và cũng không lãng phí thời gian tiền bạc cho những thứ như thế. Tôi đến với thành phố này bởi tôi là một fan hâm mộ của nghệ thuật, một yếu tố gắn liền với tên tuổi của nó. Nếu như bạn biết đến những cái tên như Michel Angelo, Leonardo Da Vinci hay Dante Aleghieri thì Florence sẽ sớm thu hút bạn. Đất lành chim đậu, dưới sự bảo hộ của các vị quận chúa quyền lực, Florence là một trong những trung tâm văn hóa lớn nhất Châu Âu trong thời kỳ Phục Hưng, và để hiểu được ý nghĩa thực sự của cụm từ này thì Florence chính là chìa khóa. Tôi không đi quá chi tiết vào lịch sử của thành phố này làm gì vì biết nó sẽ gây nhàm chán cho độc giả. Vậy nên tôi chỉ đánh vào trọng điểm, đó là thời kỳ đỉnh cao của Florence vào những thế kỷ 15-17, dưới sự thống trị của dòng họ Medicis. Hiểu đến khía cạnh lịch sử này, bạn sẽ hiểu được ý nghĩa của những con phố, tòa nhà hay viện bảo tàng mà tôi sẽ đề cập đến trong những trang tiếp theo.
Thế nào gọi là “phục hưng” và vai trò của nó trong đời sống nghệ thuật, chính trị của Florence như thế nào? Trước hết, hãy cắt nghĩa cụm từ “phục hưng” bởi tôi không dám chắc rằng các bạn sẽ định nghĩa nổi nó nếu như các bạn chưa bao giờ theo học các môn học lịch sử nghệ thuật Châu Âu. Từ “phục hưng” trong ngôn ngữ của người Ý, rinascimento, có bao hàm nghĩa “hồi sinh”, hồi sinh từ đống tro tàn của đế chế La Mã. Người Ý rất tự hào về sự tồn tại lâu đời của đế chế này và tầm ảnh hưởng của nó đến Châu Âu. Thế nhưng không may là sau khi đế chế La Mã sụp đổ vào cuối thế kỷ thứ 5 sau CN, toàn bộ những lãnh thổ mà ngày nay gọi là nước Ý rơi vào một giai đoạn thoái trào quá lâu, kéo dài đến tận những thế kỷ 14-15. Đó là thời kỳ chiến tranh liên miên, chính trị bất ổn, nghệ thuật vì thế mà bị quên lãng. Vào những thế kỷ đen tối đó, với những nghệ nhân Ý (họa sĩ, điêu khắc), nghệ thuật dưới thời La Mã được coi là thời kỳ hoàng kim, hay còn gọi là kinh điển (người ta gọi là classic). Còn mấy cái dòng nghệ thuật phát triển vào thời trung cổ chỉ đáng gọi là dòng nghệ thuật tầm thường, hay còn gọi là dòng gô-tích. Thế rồi, bắt đầu từ thế kỷ 15, khi mà Florence trở nên mạnh mẽ hơn, đó cũng là lúc các dòng họ quận chúa có quyền lực bắt đầu có phong trào quay lại với gu nghệ thuật của thời La Mã, với một chút cải biên. Họ liên tục bảo hộ cho những nghệ nhân tài ba, chi tiền bạo để họ tạo ra những tác phẩm muôn đời với những tinh hoa nghệ thuật xuất sứ từ thời La Mã. Quay trở lại với gu nghệ thuật đỉnh cao thời cổ đại La Mã, đó là ý nghĩa chính của cụm từ “phục hưng”. Giải thích xuông như thế này hơi khó mường tượng đúng không? Vậy thì tôi mời các bạn đi một tour vòng quanh Florence để hiểu rõ hơn về mối quan hệ mật thiết giữa nghệ thuật thời cổ đại La Mã và nghệ thuật thời phục hưng nhé.
Tôi nán lại Florence khá lâu, gần 1 tuần. Nguyên nhân chính là vì Florence là thủ phủ của cả vùng Toscane nên là đầu não giao thông của cả khu vực, việc đi thăm quan đến những địa danh khác vì thế dễ dàng hơn rất nhiều. Có một con số mà có thể bạn chưa biết về thành phố này, một mình nó sở hữu 25% kho báu kiệt tác nghệ thuật trên thế giới và 50% của cả nước Ý. Minh chứng hùng hồn nhất cho con số này là viện bảo tàng tranh Uffizi, được bất hủ hóa bởi bộ phim La sindrome di Stendhal do đạo diễn người Ý Dario Argento thực hiện vào năm 1996.
 |
| một cảnh trong bộ phim La Sindromi di Stendhal |
Điểm nhấn chính của bộ phim là lúc cảnh được quay ngay tại viện bảo tàng, nơi một đặc nhiệm cảnh sát bị choáng ngợp trước những kiệt tác tranh nghệ thuật phục hưng và ngất đi. Bộ phim này có thể hơi cường điệu hóa sức hút khủng khiếp của các bức tranh nhưng đói với những ai yêu nghệ thuật và am hiểu về dòng nghệ thuật phục hưng, được tận mắt chiếm ngưỡng những kiệt tác của nhân loại luôn mang lại những cảm nhận khó tả.
 |
| dòng người nườm nượp xếp hàng chờ mua vé vào cửa |
Chỉ một mình viện bảo tàng Uffizi này thôi đã thu hút tới 1.5 triệu lượt khách quốc tế đến thăm, tức là bằng đúng một nửa lượng khách quốc tế đến Việt Nam. Với một số lượng khách lớn khủng khiếp như vậy, thật dễ hiểu tại sao thật khó để tránh khỏi những dòng người dài dằng dặc xếp hàng mua vé vào cửa và chen chúc nhau xem tranh (trung bình là 1h30-2h đứng chôn chân trước cổng vào). Biết trước được điều đó, tôi đã tính phương án dự phòng, chỉ thăm viện bảo tàng vào buổi chiều (thời điểm các nhóm khách du lịch kết thúc), book trước vé qua trang web chính thức để tránh phải xếp hàng mua vé tại chỗ, và tất nhiên là tránh đâm đầu vào đây vào dịp cuối tuần.
 |
| hành lang viện bảo tàng vào lúc chiều, khi đã vãn khách |
Phải thực sự là một người yêu nghệ thuật và khám phá văn hóa thì bạn mới có đủ độ kiên nhẫn để bon chen giữa biển người và chiêm ngưỡng những kiệt tác nghệ thuật ở đây. Bản thân tòa nhà bảo tàng tranh này nguồn gốc không phải được xây để làm viện bảo tàng nên cách quy hoạch không đảm bảo để quản lý 1.5 triệu lượt người một cách tốt nhất. Thật vậy, xưa kia, đây vốn là đại bản doanh của hiệp hội các ngành nghề của Florence và là trụ sở văn phòng luật pháp của thành phố. Trong tiếng Ý, văn phòng có nghĩa là Uffizi, nguồn gốc của cái tên hiện nay của viện bảo tàng. Với chức năng gốc của nó, tòa nhà Uffizi chỉ có thể đón tiếp được khoảng 10.000 người/ngày… Ngay từ những giai đoạn đầu của sự tồn tại, các sảnh đi lại bên trong tòa nhà được gia đình dòng họ Medici (gia đình thống trị vùng Toscane trong suốt những thế kỷ 15-17) dùng để đón tiếp các vị nguyên thủ cao cấp từ các nơi đến. Một điều hết sức bình thường vào thời kỳ ấy là việc “bày biện” những tác phẩm điêu khắc hay tranh nghệ thuật dọc theo các sảnh để khuếch trương thanh thế của họ. Nói mãi về tòa nhà này hơi nhiều đùng không? Bây giờ ta vào chủ đề chính nhé.
Đâu là sự khác biệt chính giữa phong cách vẽ tranh thời kỳ Trung Cổ (10-14) và thời kỳ phục hưng (15-16) ? Chuyến du hành theo dòng thời gian trong các sảnh của Uffizi sẽ là câu trả lời cụ thế nhất. Tranh của thời kỳ Trung Cổ chỉ được thực hiện bởi những chất liệu đơn giản như màu nước và một số phẩm chế tạo từ thực vật. Ngoài ra, các họa sĩ chỉ biết vẽ kiểu tranh “2D”. Nhưng bắt đầu từ thế kỷ 14, các họa sĩ đã cải tiến kỹ thuật vẽ, có khả năng tái hiện các bức tranh theo kiểu “3D”, tức là người xem có cảm giác các đồ vật hay con người trong tranh được đặt trong không gian 3 chiều và trông thật hơn. Các nghệ nhân thực hiện được phương pháp 3D này nhờ sự sử dụng khéo léo về mảng ánh sáng, cách thể hiện nếp nhăn trên quần áo hoặc cự li giữa các nhân vật trong tranh, hoặc là những khuôn mặt của các nhân vật đã phần nào thể hiện được sắc thái vui buồn chứ không phẳng lì nhưkhúc gỗ như các bức tranh thời Trung Cổ.
 |
| một bức tranh do họa sĩ Simone Martini thực hiện vào cuối thế kỷ 14. Có thể thấy rõ là kích thước tường thành không được đúng như tỷ lệ thật so với những nhân vật xung quanh. |
 |
| Tác phẩm của Masaccio vào cuối thế kỷ 15 cho thấy những chuyển biến rõ rệt với kỹ thuật sử dụng ánh sáng rọi vao thân thể chúa Jesus. Điều đó cho thấy nhân vật đã được đặt vào không gian 3 chiều |
 |
| Đến đầu thế kỷ 16, những họa sĩ như Botticelli đã cải tiển hơn. Những tác phẩm của ông nổi bật nhờ khả năng thể hiện các nếp nhăn trên quần áo |
 |
| Domenico Ghirlandaio thì thể hiện không gian 3 chiều nhờ việc sử dụng nền không gian là nền tảng kiến trúc tòa nhà phía sau. Nhờ đó, người xem nhận biết được ai ở gần mình và ai ở xa mình hơn. |
Cùng với thời điểm viếng thăm của tôi tại viện bảo tàng, tôi bắt gặp khá nhiều dân cũng học về nghệ thuật đến xem tranh. Đối với bọn họ, những người có trình độ hiểu biết hơn tôi bội phần, cần phải mất ít nhất 3 tiếng để chiêm ngưỡng kỹ lưỡng tất cả các tác phẩm nghệ thuật. Tôi thì tuy là fan hâm mộ nhưng không đạt đến trình độ thâm hậu để am hiểu hết những chi tiết tinh vi của nghệ thuật nên chỉ dám dành 2 tiếng bên trong thôi.
Như đã nói ở trên, tôi thăm viện bảo tàng tranh Uffizi vào buổi chiều, điều đó có nghĩa là tôi đã thăm trước các địa danh khác của thành phố vào buổi sáng. Nhưng cho dù có không vào Uffizi thì cái hồn phục hưng vẫn in sâu trong linh hồn của thành phố, vào từng con phố và tòa nhà, tất cả để nói lên một thời hoàng kim của thành phố suốt những thế kỷ 15-17. Nếu như chỉ miêu tả các công trình kiến trúc thì thật là nhàm chán. Nhưng nếu giải thích qua một chút về hoàn cảnh lịch sử của Florence thì chắc sẽ thú vị hơn đôi chút. Hãy quay trở lại vào thế kỷ 14 - 15, giai đoạn giao thoa giữa thời kỳ Trung Cổ và phục hưng. Trong lòng nước Ý là một sự tranh giành quyền lực giữa nhiều thành phố, mỗi một thành phố tương ứng với một vương quốc, với những Florence, Milan, Venice, Sienna, Pisa, Naples, Ferrara, Urbina, Genova,… Mỗi một thành phố được ngự trị hoặc bởi một số gia đình quý tộc giàu lên từ thương mại hoặc từ một gia đình quyền quý duy nhất. Florence phất lên chủ yếu là nhờ 2 lĩnh vực thương mại: ngân hàng và xuất khẩu sản phẩm dệt chất lượng cao. Có thể các bạn chưa biết, ngân hàng trong tiếng Anh có nghĩa là “bank” nhưng nguồn gốc sâu xa của từ này bắt nguồn từ tiếng Ý, banco, là một tấm ngăn phục vụ cho việc giao dịch tài chính giữa người vay và người cho vay. Có thể nói nước Ý là cái nôi của lĩnh vực ngân hàng ngày nay với một ý tưởng cho vay nặng lãi. Bản thân Florence vào những thế kỷ 15-17 có khá nhiều chi nhánh ngân hàng ở những quốc gia Châu Âu khác và phất lên nhờ việc cho vay nặng lãi những gia đình quý tộc hoặc hoàng gia đang cần tiền để sắm sửa quân đội đánh nhau với các quốc gia khác. Nên nhớ Châu Âu vào thời kỳ ấy rất nhiều chiến tranh mà muốn đánh nhau thì cần phải có tiền để mua sắm vũ khí quân lương đúng không nào. Nguồn tiền thu được từ thương mại giúp cho Florence có đủ tài chính để cho xây lên những công trình kiến trúc nguy nga đồ sộ, xứng danh với vị trí top ten của thành phố giữa lòng Châu Âu vào thời điểm đó. Kết quả là đa phần những công trình mà ta thấy ngày nay đều xuất phát từ thời điểm này. Những địa danh đáng xem nhất không quá xa viện bảo tàng tranh Uffizi, chỉ mất vài phút đi bộ. Trái tim của thành phố chính là khu phố Duomo, tạm dịch là khu phố “nhà thờ lớn”. Tòa nhà mình chứng cho lịch sử của Florence là Palazzo Vecchio, xưa kia là đại bản doanh của hiệp hội các ngành nghề kinh tế và ngày nay là tòa thị chính.
Về mặt chính trị, tòa nhà này hồi đó có thể được coi nhưlà nhà quốc hội với khoảng 5000 thành viên, tất cả các thành viên đều là những doanh nhân thành đạt đến từ nhiều ngành nghề khác nhau: ngân hàng, xây dựng, luật, điêu khắc… Do đây là tòa thị chính nên đại đa số các gian phòng đều được biến thành văn phòng công vụ, không dành cho du khách. Chỉ có một số gian phòng được trưng bày với một loạt các tác phẩm nghệ thuật nữa.
Do đã quá no nê với viện bảo tàng tranh Uffizi, tôi chủ yếu để ý tới khía cạnh lịch sử và kiến trúc của Palazzo Vecchio cũng như những công trình khác cạnh đó. Một điều thú vị nữa liên quan đến tòa Palazzo Vecchio, đó là phong trào tổ chức làm thủ tục hôn nhân ngay tại tòa thị chính của người Ý. Chắc các bạn đều biết người Châu Âu hay có truyền thống tổ chức lễ cưới ở nhà thờ, cái này thì được phim ảnh nói đến nhiều rồi. Nhưng đó là lễ cưới chính thức, trước đó thì phải có công đoạn rủ nhau đến tòa thị chính để làm thủ tục đăng ký kết hôn chứ. Nhưng nhiều cặp uyên ương Ý muôn tôn thêm ý nghĩa của thủ tục này, vì vậy họ muốn tổ chức một lễ nghi đáng nhớ tại những tòa thị chính có giá trị văn hóa lịch sử.
Palazzo Vecchio chính là sự lựa chọn tuyệt vời với thâm niên vài trăm năm lịch sử, sở hữu một gian phòng nguy nga với nhiều kiệt tác nghệ thuật, và đặc biệt là ngay tại gian phòng mà họ đăng ký kết hôn, xưa kia chính các thành viên của gia đình quý tộc Medici cũng đã từng tổ chức hôn lễ tại đó. Một trải nghiệm hoàn toàn hoành tráng. Trong những năm gần đây, tôi thấy cũng có một số dân nhà giàu Châu Á, đặc biệt là hội đại gia Trung Quốc tổ chức lễ cầu hôn tại những địa danh tương tự như vậy. Những địa danh lý tưởng cho những người lãng mạn bao gồm: quỳ gối cầu hôn trước tháp Eiffel, cầu hôn trong một bữa tối lãng mạn trong một cung điện nguy nga ở Venice, chụp ảnh cưới như những ông bà hoàng tại các tòa lâu đài thuộc lưu vực sông Loire, hoặc âu yếm nhau trước đấu trường La Mã ở Roma, vân vân và vân vân….
Đi ra bên ngoài, không khó để có thể nhìn thấy tòa tháp chuông của Palazzo Vecchio, xưa kia đóng vai trò ra hiệu cho mọi người biết giờ họp quan trọng hoặc để báo hiệu thành phố đang gặp nguy hiểm do bị tấn công. Tòa tháp này ngự trị cả một khoảng không gian lớn, và đó là quảng trường Piazza della Signoria, tạm dịch là quảng trường quận chúa bởi khi dòng họ Medici nắm quyền thì chức tước của họ tương đương với quận công.
Tại quảng trường này, có thể thấy có rất nhiều tác phẩm điêu khắc tượng được trưng bày rải rác. Sự hiện diện của chúng không phải ngẫu nhiên mà có, chúng đều có hàm ý chính trị văn hóa vào những thế kỷ 15-17 và là ví dụ điển hình cho dòng nghệ thuật phục hưng trong lĩnh vực điêu khắc. Trước hết là về khía cạnh lịch sử, trong lòng nước Ý đã xảy ra một sự tranh chấp chính trị và tôn giáo đan xen lẫn nhau. Giáo chủ Thiên Chúa Giáo có xung đột với một đế vương rất mạnh đến từ nước Đức. Nước Ý vì thế bị chia thành 2 phe liên minh, một phe là những vương quốc theo giáo chủ và phe kia theo đế vương Đức. Trong bối cảnh ấy, bản thân thành phố Florence cũng bị chia cắt thành 2 phe tương tự, tạo nên một cuộc nội chiến giữa các dòng họ quý tộc. Cuối cùng thì phe của giáo chủ thắng, với sự trợ giúp của dòng họ Medici. Để khoe khoang chiến tích này, khi đã lên nắm quyền, gia đình Medici kêu gọi các nghệ nhân tạo ra các pho tượng liên quan đến chủ đề Thiên Chúa giáo, nhưng mục đích ẩn dụ đằng sau các pho tượng này là để tôn vinh chiến thắng của họ trước những kẻ chống đối lại giáo chủ. Thật vậy, tất cả các tác phẩm này đều miêu tả những giai thoại tồn tại trong kinh thánh thiên chúa giáo.
Câu chuyện chàng David đánh bại người khổng lồ goliath, hàm ý ẩn dụ là phe của giáo chủ chiến thắng trước tên khổng lồ ngu đần đi theo đế vương Đức.
Ngay bên cạnh quần thể kiến trúc khu quảng trường Piazza della Signoria là nhà thờ Santa Maria di Fiore, một kiệt tác nghệ thuật đặc trưng của dòng kiến trúc phục hưng, và cũng là biểu tượng của thành phố Florence. Người ta thường nói, muốn đi học kiến trúc thì phải sang Ý, tôi nghĩ câu nói này không hề quá lời nếu nhìn vào lịch sử phát triển các công trình kiến trúc và những kiệt tác được tạo ra trên đất nước này. Hãy tưởng tượng chỉ ở thế kỷ 15 thôi mà nước Ý đã có được một công trình đồ sộ và nguy nga như nhà thờ này. Khác hẳn so với tất cả các vùng khác của Ý, vùng Toscane thời phục hưng sử dụng rất nhiều đá cẩm thạch như là vật liệu xây dựng và nó đã làm nên tên tuổi của vùng cho đến tận ngày hôm nay. Điểm nhấn đặc biệt nhất của công trình nằm ở vòm nóc khổng lồ, có thể nói là kỷ lục của thời kỳ đó. Riêng cái vòm này đã cao tới 91m và có chu vi 50m. Santa Maria Del Fiore thường được đưa vào giáo trình học kiến trúc của các trường đại học thiên về xây dựng hoặc nghiên cứu lịch sử nghệ thuật, trong đó có trường của tôi. Đối với dân học khoa học xã hội nhân văn như tôi thì việc được nhìn thấy tận mắt những ví dụ kinh điển về kiến trúc mà trước đó chỉ biết qua sách vở là một trải nghiệm thực sự thú vị. Nói mãi về mặt kỹ thuật rồi, tôi nghĩ sẽ thú vị hơn nếu giải thích một chút về bối cảnh chính trị văn hóa xoay quanh quá trình xây dựng nhà thờ này. Khác với đạo Phật của chúng ta, đạo Thiên Chúa là một phần không thể thiếu trong lịch sử chính trị của Châu Âu. Giới tăng lữ trong đạo Thiên Chúa luôn giữ vai trò tối quan trọng trong sự cai trị dân của giới hoàng gia quận chúa. Chẳng vì thế mà những cuộc chiến tranh thập tự chinh đẫm máu trong suốt giai đoạn Trung Cổ đều ít nhiều bắt nguồn từ sự phát động của Thiên Chúa giáo. Nhà thờ là một sản phẩm trực tiếp của quyền lực cũng như sức mạnh của Thiên Chúa giáo tại một vùng miền nào đó. Nhà thờ càng rộng lớn, nguy nga, xa xỉ thì càng chứng tỏ sức mạnh của thành phố. Nhưng để xây dựng được những công trình như kiểu Santa Maria Del Fiore thì sẽ ngốn rất nhiều tiền và nhân lực, vậy tìm chúng ở đâu? Để giải quyết được bài toán này, giới tăng lữ Thiên Chúa giáo đã sử dụng chiêu bài mị dân, rất phổ biến ở Châu Âu thời bấy giờ. Cụ thể? Theo tín ngưỡng đạo này, cũng lối suy nghĩ rằng nếu trên đời làm được điều thiện thì chết đi sẽ được lên thiên đàng, và làm điều xấu thì sẽ bị đầy xuống địa ngục. Thế nếu nhỡ làm nhiều điều xấu rồi thì phải làm sao? Thì phải tìm cách sửa lỗi thì mới được thượng đế tha bổng. Vậy phương pháp nào hiệu quả nhất là làm những “điều thiện” cho nhà thờ và hành động thiết thực nhất là hoặc tài trợ tiền cho công trình xây nhà thờ hoặc góp công sức lao động miễn phí. Và thế là nghiễm nhiên giới tăng lữ nhận được những khoản tiền kếch xù để xây những công trình tín ngưỡng xứng tầm với sự kiêu hãnh của họ.
Nhìn từ bên ngoài, bạn cảm thấy nhỏ bé trước Santa Maria Del Fiore. Cái cảm giác nhỏ bé này hơi khác so với cảm giác nhỏ bé của những ai đã từng đặt chân đến New York. Thật vậy, nếu như ở New York, tất cả các tòa nhà đều cao trọc trời và bạn có cảm giác ngộp thở thì tại đây, chỉ có duy nhất nhà thờ Santa Maria Del Fiore to lớn khổng lồ so với những dãy nhà thấp bé bên cạnh. Đó chính là cảm giác đặc biệt khi đứng dưới chân công trình kiến trúc có một không hai này.
Và khi vào bên trong, bạn sẽ còn cảm thấy nhỏ bé hơn khi ngẩng đầu lên nhìn nóc mái vòm khổng lồ. Những tác phẩm tranh vẽ trên bờ tường càng khiến cho bạn đang có cảm giác như bầu trời thực sự đang sập xuống đầu bạn vậy. Từ sâu thẳm trên cùng, có một lỗ hổng le lói những tia sáng huyền ảo, và đó là phong cảnh mang đầy tính ẩn dụ, hàm ý rằng đó chính là nơi thiên đàng mà những con chiên của chúa đang hướng tới. Trên thực tế, chúng ta hoàn toàn có thể tiếp cận được lỗ hổng đó bằng cách trèo 463 bậc cầu thang.
Cái nhìn toàn cảnh thành phố từ mái vòm nhà thờ là một trải nghiệm không thể thiếu cho bất cứ ai đến đây nhưng tất nhiên là phải chịu chi đậm vì bạn sẽ phải móc túi ra 12usd. Tôi nghĩ Florence là một trong những thành phố tốn nhiều tiền nhất cho những ai thực sự mong muốn khám phá văn hóa bởi vé vào cửa các điểm tham quan đắt lòi kèn.
Điểm nhấn cuối cùng trong quần thể trung tâm của Florence là cây cầu Ponte Vecchio, trong tiếng Ý có nghĩa là “cầu cũ”, cũng là một trong những biểu tượng của thành phố. Cấu trúc của cây cầu này rất đặc trưng và là nguyên nhân khiến nó nổi tiếng. Nhìn từ phía xa, có thể nhận thấy rõ là cây cầu này được bao bọc bởi một lớp tường có rất nhiều cửa sổ thông ra. Trông như kiểu tòa nhà tập thể Thành Công treo trên sông vậy! Những chiếc cửa sổ ấy thực ra là những tiệm kim hoàn rộng khoảng 6m2 trải dọc hai bên cầu.
Nguồn gốc lịch sử của những tiệm kim hoàn này bắt nguồn từ thế kỷ 16. Xưa kia, đây là nơi bày bán của những người buôn cá dọc theo cầu. Nhưng khi dòng họ nhà Medici nắm quyền, những vị bán cá này vứt quá nhiều rác thải hôi hám lên đường đi dạo của họ. Và vì thế, thành phố ra quyết định đuổi hết đám bán cá đi và thay vào đó là những gian hàng của thợ kim hoàn. Truyền thống đó tiếp tục được giữ đến ngày nay với chiếc cầu Ponte Vecchio đầy rẫy những cửa hàng bán vàng bạc đá quý.
Nhìn từ xa, có thể thấy rõ con cầu Ponte Vecchio được bóc tách thành 2 cá thể với màu sắc riêng biệt. Phần màu vàng nằm ở lớp trên của cầu thực chất là đường đi dành riêng cho dòng họ Medici. Đường đi này được nối trực tiếp từ viện bảo tàng tranh Uffizi và nơi ở riêng của họ. Mục đích xây đường đi riêng biệt này là để bảo đảm tính an ninh cho dòng họ. Các bạn có thể tưởng tượng đi ở đường ấy mà bị mấy cái mùi cá thối từ dưới sông bốc lên thì không được thoải mái cho lắm. Dù sao thì nghĩ quyết thay tiệm bán cá bằng tiệm kim hoàn cũng hay. Chí ít thì khách du lịch khoái ngắm vàng bạc trang sức hơn là ngắm cá thối đúng không nào?
Nói đến cây cầu Ponte Vecchio, người ta còn nói đến những câu chuyện tình lãng mạn, được thể hiện qua một loạt các ổ khóa treo trên vành cầu. Theo truyền thuyết kể lại, những cặp tình nhân nào treo ổ khóa lên thành cầu và vứt chìa khóa xuống sông thì tình yêu của họ sẽ vĩnh cửu. Tin tưởng vào điều này, hàng ngàn cặp tình nhân đến đây để hưởng thụ cái giây phút lãng mạn ấy. Kết quả là hàng trăm ổ khóa treo chằng chịt. Thực ra, việc treo ổ khóa lên cầu để thể hiện tình yêu không phải là điều duy nhất tồn tại ở cây cầu Ponte Vecchio, đã có những điều tương tự ở cầu Pont des Arts ở Paris và Tumski ở Wroclaw (Ba Lan). Thậm chí các cặp bạn trẻ Việt Nam cũng bắt chiếc điều tương tự ở cầu Long Biên. Nhưng sự khác biệt là ở chỗ các cặp tình nhân đang gắn ổ khóa trên một công trình kiến trúc có thâm niên hơn 500 năm tuổi chứ không phải như những cây cầu sắt khác chỉ có hơn 100 năm tuổi. Những ổ khóa ghim vào một thứ được coi là di sản vô tình làm hư bề mặt của nó. Biết được điều này, chính quyền địa phương đã ra lệnh cấm tất cả những ai dám treo thêm ổ khóa và sẵn sàng phạt tiền nặng nếu bắt quả tang. Những cặp tình nhân có ý thức thì giờ đây chỉ biết sờ vào các ổ khóa và mường tượng rằng chính mình đang treo ổ khóa đó, để chứng tỏ tình yêu mãnh liệt của mình.
Một điều cuối cùng rất thú vị về cây cầu Ponte Vecchio, đó là việc cây cầu đã may mắn sống sót sau trận tàn phá khốc liệt của phát xít Đức phần cuối thế chiến thứ 2. Nên nhớ nước Ý là đồng minh của Đức và vào giai đoạn cuối, Ý thua liểng xiểng ở Bắc Phi khiến quân Đức phải chi viện đóng quân chốt chặn ở những thành phố lớn như Florence để đề phòng quân đồng minh tiến tới. Nhưng quân đồng minh quá mạnh và áp sát Florence, quân Đức phải tháo chạy và các đơn vị nhận được lệnh phải cài bom mìn phá hủy hết tất cả các cây cầu ngăn không cho xe tăng và lính đối phương đi qua. Duy nhất chỉ có cây cầu Ponte Vecchio được tha bổng và đó là lệnh của chính Hitler. Tại sao vậy? Bởi bản thân Hitler vốn dĩ là một người theo học ngành nghệ thuật hội họa và đã từng tuyên bố sẽ quay lại Ý sau thế chiến và đích thân vẽ cây cầu Ponte Vecchio. Ông muốn giữ cây cầu lại cho nguyện vọng đó nhưng không may là mọi thứ đã không theo ý ông. Đây chỉ là một trong rất nhiều công trình kiến trúc được tầng lớp sĩ quan có học thức của Đức tha bổng, trong đó có cả thành phố Saint Petersburg của Nga. Có thế mới thấy ý thức bảo tồn di sản của người Châu Âu đáng trân trọng đến mức nào và điều đó càng khiến chúng ta tự suy ngẫm lại mình. Chưa nói đến chiến tranh tàn phá, mà chỉ ở thời bình đây thôi, vẫn còn đó những bạn trẻ 9x ngang nhiên ngồi trên bia đá rùa Văn Miếu,… đáng nhục nhã thay.
Thái balo.
.jpg)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét