Như đã từng nói qua trong một số cuốn hồi ký, khi du lịch đến một quốc gia với mục đích tìm hiểu văn hóa, bạn không nên bỏ qua việc tham quam một khu chợ địa phương. Và phải là những nơi chủ yếu diễn ra những cuộc mua bán giữa người bản địa với nhau chứ không phải giữa người bản địa và khách du lịch. Ở trên địa bàn Paris có một số loại chợ như vậy nhưng trong bài viết này tôi chỉ tập trung vào một khu chợ: chợ giời Saint Ouen. Ở Paris, tôi đã từng tham quan ba khu chợ giời thuộc loại phổ biến nhất bao gồm: chợ Saint Ouen, Porte de Montreuil và Porte de Vanves. Trong số ba khu chợ này, đáng kể nhất là khu chợ ở Saint Ouen hay còn tên gọi khác là Clignancourt, có quy mô lớn nhất, lớn đến mức bạn có thể mất cả ngày tản bộ bên trong mà vẫn chưa khám phá hết các gian hàng. Người ta vẫn thường nói đến Saint Ouen như là khu chợ giời chuyên bán đồ cổ lớn nhất thế giới với diện tích 7 héc-ta. Chợ Saint Ouen ngày nay thực sự là một điểm đến du lịch rất thú vị dành cho những vị khách có dư đôi chút thời gian để khám phá nét sống đời thường của Paris. Người ta đến đây không nhất thiết với mục đích mua sắm mà chỉ đơn thuần là tản bộ qua mê cung những gian hàng và ngắm nghía những sản phẩm thật bắt mắt. Nếu như bạn đến đây vào cuối tuần thì thật là tuyệt vời bởi sẽ có sự góp mặt của rất nhiều người dân thủ đô tìm đến Saint Ouen để săn lùng những món hàng hợp gu.
Nếu như ai đã từng xem bộ phim Midnight in Paris, hẳn còn nhớ cảnh Gil vào khu chợ này và bắt gặp một chủ cửa hàng đồ cổ tên là Gabrielle. Cô này chuyên bán các loại đĩa cổ rất thịnh hành ở Paris vào những năm 1920 và đã không ngần ngại chia sẻ niềm đam mê của mình với Gil. Bộ phim này đóng góp một phần nhỏ vào việc khiến cho khu chợ Saint Ouen được biết đền nhiều hơn qua màn ảnh nhỏ, mặc dù nó đã nổi tiếng sẵn.
Có thể nói Saint Ouen ngày nay thực sự là một địa danh du lịch chứ không chỉ đơn thuần là một địa điểm thương mại giữa người bán và kẻ mua. Rộng lớn là thế, nổi tiếng là thế nhưng ít ai biết rằng khu chợ này cách đây hơn một thế kỷ đã từng là một khu phố ổ chuột. Quay ngược trở lại vào nửa cuối thế kỷ XIX, đây đã từng là khu vực sống của những người làm nghề thu dọn rác, một nơi dành cho tầng lớp lao động cấp thấp của xã hội. Vì sự bùng nổ dân số, chính quyền thành phố Paris phải thực hiện chính sách quy hoạch đô thị và nhà ở một cách hợp lý. Những người làm nghề thu dọn rác kể trên không được phép ở trong nội thành Paris và thực chất họ cũng không có đủ tiền để trang trải tiền thuê một căn hộ trọng nội thành. Và thế là tất cả bọn họ cùng nhau dọn đến sống ở khu vực Saint Ouen, hồi bấy giờ là một khu xóm liều nằm ở ngoại thành Paris với rất nhiều đất trống không ai kiểm soát. Sau khi xây cất nhà cửa xong, với những loại “rác” mà mình thu gom được, họ cùng nhau tổ chức bày bán thành một khu chợ chuyên những món đồ rác mà họ kiếm được. Rác ở đây được hiểu là những vật dụng không được người khác dùng nữa nhưng vẫn còn giá trị sử dụng cho những người khác. Những chiếc ghế có đệm ngồi, những chiếc chăn đệm, vì để lâu ngày và không có phương pháp tẩy rửa nên thường có chấy rận bám vào.
Ahhh!!!! Chính cái từ chấy rận này mà mới có cái tên ngày nay của khu chợ Saint Ouen. Trong tiếng Pháp, người ta gọi đầy đủ là marché aux puces de Saint Ouen. Puces ở đây có nghĩa là “con chấy”, ám chỉ nguồn gốc những chiếc chăn đệm kể trên.
Theo lịch sử ghi lại, khu chợ Saint Ouen chính thức ra đời vào năm 1885, sau khi tòa thị chính của thị trấn Saint Ouen ra quyết định quy hoạch nó một cách bài bản hơn, với hệ thống đường lát gạch và hệ thống an ninh. Vào thời điểm này, người ta ước tính có khoảng 130 gian hàng và các chủ cửa hàng phải trả một khoản lệ phí để được bày bán tại đây. Qua dòng thời gian, từ chỗ chỉ là một khu ổ chuột , Saint Ouen được thế chỗ bằng một khu chơ quy mô lớn.
Nhờ tính chất “xóm liều”, việc di chuyển đến đây sinh sống không quá khó khăn đối với tầng lớp lao động. Paris vào đầu thế kỷ XX là một điểm đến lý tưởng cho rất nhiều người từ những quốc gia Châu Âu khác như Ba Lan, Albania, Romania, Ý… Một số lượng lớn dân nhập cư, từ nhiều nền văn hóa khác nhau đến đây chung sống. Saint Ouen từ đó trở thành một điểm giao thoa văn hóa.
Vào đến đầu thế kỷ XX, với sự phát triển của công nghệ quảng cáo bằng áp phích và in bưu thiếp, chợ Saint Ouen đã biết cách tận dụng tối đa kênh quảng cáo này để đánh bóng thương hiệu. Nhờ vậy, ngày càng có nhiều người biết đến và Saint Ouen ngày càng thu hút một lượng đông đảo khách đến mua, đặc biệt là từ nội thành Paris. Số lượng khách tăng lên, kéo theo số lượng gian hàng cũng tăng lên và đa dạng hơn. Cái thời của những món đồ bẩn thỉu nhặt được từ thùng rác dần dần được “nâng cấp” lên với những món đồ cổ thực sự có giá trị.
Ngày nay, đây là một quần thể của những khu chợ nhỏ với những cái tên khác nhau như: Biron, Cambo, Paul Bert…
Bản đồ trên đây sẽ giúp bạn có mường tượng khái quát về cách quy hoạch khu chợ này. Khi bắt đầu xâm nhập vào khu chợ Saint Ouen từ phía bên ngoài, một số du khách có thể sẽ bị thất vọng đôi chút về sự xô bồ và sự xuất hiện của hàng loạt các gian hàng chuyên bán các loại sản phẩm mà bạn có thể tìm thấy ở bất cứ khu chợ nào khác trên thế giới: quần áo, vải vóc, thời trang… và khá nhiều đến từ Trung Quốc.
Những người bán hàng với đủ nguồn gốc (Ấn Độ, Ả rập, da đen) đang cố gắng giới thiệu cho bạn những thứ hàng mà họ cho là “xịn” với Gucci và Vuitton hay Nike. Bạn đừng ngạc nhiên bởi đây mới chỉ là những khu vực vành đai của Saint Ouen. Bạn chỉ cần kiên nhẫn, đi xuyên qua lớp hàng rào những gian hàng này và mất khoảng hơn 10 phút đi bộ sâu hơn nữa, một kho báu đồ cổ sẽ hiện ra trước mắt bạn.
Bạn sẽ có cảm giác như lạc vào một khu chợ của thế kỷ XVIII với đủ các thể loại đồ vật của thế kỷ XVIII: bàn ghế, giường ngủ, gương, dao dĩa, bát đĩa…
Điều khiến tôi cảm thấy thực sự thú vị khi đặt chân đến Saint Ouen, đó là cơ hội được giao lưu với những người chủ quán và được họ chia sẻ niềm đam mê của mình trong lĩnh vực bán đồ cổ.
Họ đến với nghề này với nhiều hoàn cảnh khác nhau: người thì đã từng là luật sư rồi mới chuyển sang nghề buôn đồ cổ, người khác thì tiếp quản một cửa hàng đã từ 4 thế hệ nay,…
Đối với một số khu vực đặc thù như đồ cổ của thế kỷ XVIII, phần lớn khách hàng của các chủ quán đều là khách quen. Khách đến đây vì họ tin tưởng vào sự chuyên nghiệp của chủ quán mặc dù không phải lúc nào giá cả các món đồ đều rẻ.
Chuyện khách hàng sẵn sàng mở hầu bao và bỏ ra hơn 500 EUR để mua một chiếc ghế thuộc thế kỷ XVIII là chuyện khá phổ biến ở đây. Bạn sẽ tự hỏi nhỡ cái ghế này là đồ fake thì sao? No vấn đề, những nhà buôn đồ cổ chuyên nghiệp và những vị khách sưu tầm chuyên nghiệp luôn hiểu rằng đồ fake luôn tồn tại nhưng bên Pháp có một hệ thống luật pháp cũng như công nghệ máy móc cho phép thẩm định và xác minh giá trị thực của món đồ.
Tại Saint Ouen, bạn có thể mặc cả với người bán để thuyết phục họ hạ giá xuống thấp hơn. Tuy nhiên, chúng ta đang ở Pháp chứ không phải ở Trung Đông hay Đông Nam Á. Vì thế, bạn không phải lo việc người bán sẽ “hét” giá thổi phồng giá gấp 5 gấp mười lần so với giá thực tế. Cũng vì lẽ này, bạn cũng đừng trông mong việc họ sẽ giảm giá một cách quá mức. Thông thường, họ sẽ chỉ hạ đến mức 10-30% là tối đa.
Nhìn những tấm gương viền mạ vàng lóe sáng hay những vật dụng khác trông còn như mới, du khách đôi khi tự hỏi nếu là đồ thật từ những thế kỷ XVIII thì làm sao có thể mới như vậy được? Tất nhiên là phải có sự can thiệp của khâu trùng tu rồi.
Thời còn học ở tỉnh lẻ, tôi có quen khá nhiều bạn bè học trong những ngành thiên về nghệ thuật. Họ luôn nói với tôi rằng học cái nghề này ra có rất ít cơ hội việc làm, thường chỉ tập trung vào nghề sư phạm hay làm việc cho những viện bảo tàng. Đến khi đặt chân đến chợ Saint Ouen, tôi mới khám phá ra rằng những sinh viên ấy còn có một cơ hội việc làm nữa, đó chính là nghề trùng tu đồ vật cổ.
Một bà chủ cửa hàng chuyên bán gương và bàn ghế cổ nói với tôi rằng bà luôn hợp tác chặt chẽ với một nhà xưởng chuyên về nghề mạ vàng và đánh véc-ni làm mới lại những món đồ của bà. Đây thực sự là một công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và phải rất am hiểu về nghệ thuật. Rất nhiều trong số họ đã từng là sinh viên khoa lịch sử nghệ thuật. Nhờ bàn tay khéo léo của họ, những tấm gương bị xói mòn bởi thời gian đã được trả lại vẻ bóng loáng từng có cách đây vài trăm năm và để rồi lại có cơ hội khoe sắc ở khu chợ Saint Ouen.
Tại khu chợ này, bạn không chỉ tìm thấy những sản phẩm đồ cổ của riêng nước Pháp mà còn có xuất xứ từ cả Châu Âu và từ các châu lục khác. Có những thứ thực sự được coi là đồ xa xỉ nếu như thâm niên của chúng đúng là của những thế kỷ XVII-XIX, với mức giá không dưới 1000 EUR cho một cái tủ đựng bát đĩa hay một cái giường. Bạn sẽ tự hỏi đắt thế thì ma nó mua à?
Có đấy, có thể là khách du lịch không mua, người Pháp bản địa không mua, nhưng đừng quên rằng chợ Saint Ouen là chợ bán đồ cổ lớn nhất thế giới, có nghĩa là những vị khách mua có thể là những triệu phú hay tỷ phú đến từ nhiều nơi khác trên thế giới. Trong một lần tôi ghé thăm Saint Ouen vào năm 2010, tôi vô tình gặp một người đàn ông thâm niên đến từ New York. Ông ta là chủ một cửa hàng chuyên bán đồ cổ ở Hoa Kỳ và khách hàng của ông toàn là những triệu phú yêu thích nghệ thuật. Ông này không ngần ngại nói: “cậu biết không, nghề của tôi không phải là bán đồ cổ của nước Pháp cho người Mỹ. Tôi bán lịch sử nghệ thuật nước Pháp cho họ”. Theo như những gì tôi được biết, tầng lớp thượng lưu trong xã hội Mỹ ngay từ thời Washington đã rất yêu thích nước Pháp. Với họ, nghệ thuật Pháp là một tinh hoa và những vị khách thượng lưu này không ngần ngại bỏ ra hàng ngàn USD để tậu những đồ vật cổ về trưng bày trong dinh thự của mình. Và có vẻ như những gì thuộc về thế kỷ XVII-XVIII luôn được săn đón nhiều nhất, hiếm nhất, và đắt nhất. Cuộc nói chuyện của tôi với người đàn ông đến từ New York rất ngắn, có lẽ chỉ tầm 5 phút, nhưng cũng đủ để hiểu Saint Ouen không đơn thuần chỉ là một khu chợ giời bán đồ cổ. Đây cũng là một nơi dành cho dân sưu tầm đồ cổ sành sỏi, họ có trong tay tất cả những kỹ năng siêu đẳng để đánh giá độ thật của một món đồ và giá trị bằng tiền của nó.
Nếu như giới thương lưu Mỹ đang là nguồn khách truyền thống của Saint Ouen thì những vị đại gia mới nổi đến từ Trung Quốc và Nga đang nằm trong tầm ngắm của rất nhiều chủ cửa hàng ở đây. Theo như thông tin tôi đọc được, tính riêng khu chợ Saint Ouen này thì tổng doanh số đạt được hàng năm rơi vào tầm 400 triệu EURO, một khoản tiền kếch xù.
Tôi có cảm giác như các mặt hàng đồ cổ ở đây được phân theo khu vực, chẳng hạn góc này chuyên bán bàn ghế, chỗ kia chuyên bán bát đĩa, rồi một khu vực chuyên bán các loại tạp chí thuộc serie cũ rồi. Có lẽ có một số người thích sưu tầm những kiểu tạp chí đồ độc như vậy. Đây là tạp chí La Vie Parisienne (cuộc sống Paris), xuất bản vào năm 1915. Giá tôi hỏi là 10 EUR cho tạp chí này. Người ta gọi khu vực gian hàng này là khu vực “thư viện” vì hầu như tất cả các gian hàng đều tập trung bán những thể loại như tạp chí cổ, sách cổ, từ điển cổ…
Khu vực thư viện này thường là một trong những khu vực tôi nán lại lâu nhất thì bản thân tôi là một người ưa thích đọc sách và luôn chi đậm cho khoản mua sách. Có lẽ vì tôi bị nhiễm văn hóa Pháp trong thời gian 8 năm ở quốc gia này chăng? Xung quanh tôi, từ sếp đến đồng nghiệp rồi bạn bè, có quá nhiều người sở hữu những tủ sách đồ sộ ở nhà, và họ luôn chia sẻ những mẫu kiến thức mà họ trau dồi được từ những tủ sách ấy. Vậy thì bảo sao tôi không bị ảnh hưởng? Còn gì tuyệt vời hơn việc được sở hữu một thư phòng với một tủ sách đầy ắp, và rồi ta lượm một quyển, miệng nhâm nhi một ly cà phê, mắt chăm chú vào từng trang sách và tay không ngừng lật từ trang này đến trang kia với chiếc bookmark bằng da…
Chúng ta trải dài từ thập niên 1920, rồi đến 1960, 1990, 2000. Đã bao nhiêu thế hệ ghi dấu ấn tại đây, và những giai đoạn lịch sử cũng vậy. Người của những năm 1970 mua đồ cổ của những thế kỷ trước. Còn người của những năm 2000 mua đồ của những năm 1970… cứ thế mà tiếp bước để rồi chợ Saint Ouen là khu chợ của những kỷ niệm. Người ta mua một món đồ để rồi hoài cổ về những kỷ niệm vào thời kỳ mà nó sinh ra. Một vị khách mua ghế của năm 1814 để nhớ về thời kỳ hoàng kim của Napoléon Bonaparte. Một người khác mua một chiếc đèn chùm của năm 1880, để nhớ về thời kỳ của Gustave Eiffel. Một người nữa mua những chiếc đĩa nhạc to đùng của thập kỷ 1970-1980, để nhớ về những The Beatles hay Rolling Stones…
Cửa hàng này chuyên bán những vật dụng của những thập kỷ 1950-1960, thời kỳ hậu Thế Chiến II, thời kỳ mà Châu Âu nói chung và nước Pháp nói riêng hồi phục kinh tế. Những cải cách an sinh xã hội đã cho phép người dân được hưởng một cuộc sống chất lượng hơn. Họ có thể tham gia nhiều hoạt động giải trí và thể thao hơn (có cái vợt cầu lông) và chế độ nghỉ phép tạo điều kiện đi nghỉ mát nhiều hơn. Những chiếc vali cổ này rất hay được sử dụng để đi nghỉ mát.
Chợ Saint Ouen có đến 14 khu chợ nhỏ khác nhau bên trong. Vì thế, bạn có thể mất cả ngày để khám phá một cách chi tiết tất cả các gian hàng. Tôi sẽ không giải thích chi tiết cần thăm khu chợ gì và mua gì. Đó là phần của các bạn, hãy khám phá Saint Ouen để có cảm nhận riêng của mình.
Để tổng kết bài này, thêm một lần nữa, tôi luôn tin rằng du lịch Paris không nên chỉ dừng lại ở việc tham quan những viện bảo tàng hay địa danh nổi tiếng, dẫu biết rằng chụp những pô ảnh đẹp trước chúng là một điều quan trọng với khá nhiều người. Nếu bạn có dư thêm chút thời gian, và mong muốn khám phá Paris ở một khía cạnh khác bình dân hơn, hãy hòa mình vào khu chợ đồ cổ Saint Ouen. Và biết đâu đấy, trong một ngày đẹp trời và có hứng, bạn sẽ mua cho mình một món quà lưu niệm, có thể chỉ là một bức tranh hay một chiếc bát của thế kỷ XVIII để mang về nhà. Đó sẽ là một kỷ niệm khiến bạn luôn nhớ về một Paris hoài cổ, một Paris cổ kính đúng như trong tiềm thức của hầu hết chúng ta. Mỗi khi tôi có dịp đến đây, tôi luôn cố gắng mua về cho mình một cái gì đó của thế kỷ trước, và tôi thực sự hãnh diện mỗi khi trong căn nhà của mình tại Việt Nam có một món đồ cổ gì đó được mua trực tiếp từ chợ Saint Ouen của Paris.
.jpg)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét